Na celowniku fiskusa. Część IX Postępowanie przed WSA/NSA w sprawach podatkowych
Postępowanie przed sądami administracyjnymi jest ostatnim etapem sporu podatnika z organem podatkowym. To tutaj oceniana jest legalność działań fiskusa, a nie, jak błędnie czasami podatnicy uważają, sam wymiar podatku.
Dwuinstancyjność postępowania
Postępowanie sądowo administracyjne ma charakter dwuinstancyjny – sprawę najpierw rozpoznaje właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA), a w przypadku niezadowalającego rozstrzygnięcia możliwe jest wniesienie skargi kasacyjnej do sądu II instancji, czyli Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).
Przesłanki złożenia skargi do WSA
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można wnieść, gdy:
- Wyczerpane zostaną środki zaskarżenia (zażalenie, odwołanie, ponaglenie).
- Skarga dotyczy aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej praw lub obowiązków podatnika np.
- decyzji podatkowej,
- bezczynności lub przewlekłości organu,
- interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego,
- postanowienia o odmowie wydania interpretacji indywidualnej.
Oznacza to, że zanim możliwe będzie złożenie skargi:
- musi zostać złożone odwołanie od decyzji,
- albo zażalenie,
- albo wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – jeśli dany tryb istnieje.
Dopiero decyzja/rozstrzygnięcie organu drugiej instancji otwiera drogę do złożenia skargi do WSA.
UWAGA! Warto mieć świadomość, że wniesienie skargi do WSA nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej czynności, aktu czy decyzji. W tym celu, należy złożyć wniosek do organu o wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie o wtrzymaniu wykonania może wydać również sąd, po otrzymaniu skargi.
Termin, opłata i zakres skargi
Skargę należy złożyć w terminie 30 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia (np. decyzji organu II instancji, interpretacji indywidulnej lub postanowienia o odmowie jej wydania). Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie.
Skarga musi zawierać oznaczania zaskarżonej decyzji, miejsce i datę sporządzenia skargi, oznaczenie stron (podatnik i organ, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie) oraz wskazanie:
- czy zaskarżamy rozstrzygnięcie w całości czy w części,
- zarzutów materialnych – określenie, które przepisy prawa podatkowego zostały naruszone i w jaki sposób,
- zarzutów procesowych – określenie, które przepisy postępowania zostały naruszone,
- wniosków dowodowych, formalnych, dotyczących przeprowadzenia rozprawy.
Skarga do sądu administracyjnego podlega opłacie, która może mieć charakter stosunkowy lub stały. Wpis stosunkowy stosuje się w sprawach dotyczących należności pieniężnych i wynosi od 1% do 4% wartości przedmiotu zaskarżenia. Natomiast wpis stały, niezależny od wartości sprawy, od 100 zł do 1.000 zł.
Zakres badania sądu administracyjnego
Sąd nie przeprowadza postępowania na nowo tylko bada, czy organ działał zgodnie z prawem – kontroluje legalność działań organu, sprawdzając:
- czy decyzję wydano zgodnie z przepisami,
- czy prawidłowo ustalono stan faktyczny,
- czy nie naruszono procedury,
- czy nie złamano konstytucyjnych zasad (np. proporcjonalności),
- czy organ prawidłowo interpretował przepisy.
Sąd bada dokładnie materiał dowodowy, który posiadał organ w dacie wydania decyzji. Co do zasady nie prowadzi własnego postępowania dowodowego, poza wyjątkami (np. dokumenty niezbędne dla oceny legalności).
Co ważne, WSA nie jest związany zarzutami skargi ani wskazaną podstawą prawną – może uchylić decyzję także z innych przyczyn niż wskazane przez podatnika (wyjątkiem jest natomiast skarga na interpretację indywidualną – tutaj sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną).
Możliwe rozstrzygnięcia WSA
Sąd może wydać jedno z poniższych rozstrzygnięć:
- Uchylenie decyzji lub postanowienia – w takim wypadku, sąd może zobowiązać organ do wydania decyzji o określonej treści (np. nakazać organowi wydanie pozytywnej interpretacji podatkowej).
- Stwierdzenie nieważności decyzji – gdy zachodzi jedna z tzw. przesłanek nieważności (np. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej).
- Oddalenie skargi – gdy decyzja organu jest zgodna z prawem, więc skarga jest nieuzasadniona.
- Umorzenie postępowania sądowego – gdy sprawa stała się bezprzedmiotowa.
Postępowanie przed NSA – środek odwoławczy: skarga kasacyjna
Jeżeli strona nie zgadza się z wyrokiem WSA, może złożyć skargę kasacyjną do NSA.
UWAGA! W przeciwieństwie do np. postępowania cywilnego, skarga kasacyjna do NSA nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia.
Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia WSA wraz z uzasadnieniem. NSA rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie 3 sędziów i może:
- Oddalić skargę.
- Uwzględnić skargę – w takim wypadku uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA. Jeśli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona NSA może rozpoznać skargę we własnym zakresie.
UWAGA! przepisy wymagają, aby skarga kasacyjna została sporządzona przez profesjonalistę m.in. radcę prawnego, adwokata lub doradcę podatkowego (w sprawach podatkowych).
Na co jeszcze zwrócić uwagę?
Postępowanie sądowe to ostateczny etap kontroli legalności działań organu podatkowego. To przede wszystkim szansa, by niezależny sąd sprawdził, czy organ działał zgodnie z prawem. Jeżeli Twoje prawa zostały naruszone, to właśnie na tym etapie możesz to skutecznie zakwestionować.
Co zyskujesz?
- Kontrolę nad sytuacją – zamiast biernie czekać, samodzielnie inicjujesz postępowanie.
- Merytoryczną ocenę sprawy – niezawisły sąd bada, czy urząd działał legalnie i rzetelnie.
- Realną możliwość zmiany decyzji – uchylenie negatywnej decyzji, interpretacji lub postanowienia
- Czas i bezpieczeństwo – wnosząc skargę możesz wstrzymać wykonanie decyzji.
Jeśli więc czujesz, że decyzja organu nie jest właściwa – pamiętaj: sąd administracyjny jest po to, aby Cię chronić, a dobrze przygotowana skarga potrafi odwrócić bieg całej sprawy. Postępowanie przed sądem administracyjnym wymaga natomiast zarówno znajomości przepisów, jak i umiejętności ich praktycznego zastosowania. W związku z powyższym, pomimo że skargę do WSA możesz przygotować i złożyć sam, to już na tym etapie warto skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika, adwokata, radcy prawnego czy doradcy podatkowego, który przygotuje skuteczne i wyczerpujące zarzuty oraz zapewni reprezentację przed sądem.
Zapraszamy do kontaktu:
AUTORZY WPISU
E: magdalena.keska-nowicka@pl.Andersen.com
T: +48 570 287 267
E: mikolaj.gawor@pl.andersen.com
T: +48 881 823 172