Na celowniku fiskusa. Część VIII Zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego
Zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego to jeden z najsilniejszych instrumentów, jakie posiada organ podatkowy, który daje możliwość organom podatkowym do jednostronnego, władczego ingerowania w wyłączne prawo majątkowe podatnika.
Zabezpieczenie może zostać zastosowane jeszcze przed wydaniem decyzji, a nawet zanim powstanie zaległość podatkowa. Dla przedsiębiorców oznacza to często realne ryzyko blokady środków, zajęcia rachunku, a czasem trudności płynnościowe.
Warto więc wiedzieć:
- kiedy urząd może wydać decyzję o zabezpieczeniu,
- jak wygląda procedura,
- na co zwrócić uwagę, aby się przed tym bronić.
Czym jest zabezpieczenie wykonania zobowiązania i kiedy może być zastosowane?
Zabezpieczenie to środek tymczasowy, który ma zagwarantować, że podatek zostanie zapłacony, gdy już stanie się wymagalny.
Przepisy pozwalają organowi na zabezpieczenie, jeśli zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Co ważne, zabezpieczenie może obejmować również majątek wspólny małżonków.
Organ może zastosować zabezpieczenie:
- przed terminem płatności,jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane
- przed wydaniem decyzji, wtrakcie postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub celno-skarbowej przed wydaniem decyzji:
- ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego,
- określającej wysokość zobowiązania podatkowego,
- określającej wysokość zwrotu podatku.
Co oznacza „uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania”?
Pojęcie to ma charakter nieostry, co oznacza, że decyzja o zabezpieczeniu ma charakter oceny. Niemniej w orzecznictwie NSA oraz TK wielokrotnie wskazywano, że organ musi wykazać konkretne przesłanki uzasadniające wydanie decyzji zabezpieczającej, i są to m.in.:
- trwała utrata płynności finansowej podatnika,
- unikanie kontaktu z urzędem,
- przenoszenie majątku na osoby trzecie,
- podjęcie działań pozornych (np. cesja, darowizna majątku),
- brak majątku pozwalającego na egzekucję.
Jak wygląda procedura zabezpieczenia?
Organ dokonuje zabezpieczenia w formie decyzji, najczęściej poprzez:
- zajęcie rachunku bankowego,
- wpis hipoteki przymusowej na nieruchomość,
- zastaw skarbowy,
- zajęcie ruchomości.
Zabezpieczenie może nastąpić również dobrowolnie, na wniosek podatnika – w takim wypadku ma pierwszeństwo przed zabezpieczeniem przymusowym. Przykładem dobrowolnego zabezpieczenia jest gwarancja bankowa lub poręczenie. Jeśli organ ustanowił zabezpieczenie, a wniosek podatnika został złożony później – pierwszeństwo ma zabezpieczenie dobrowolne.
Zabezpieczenie może oznaczać:
- blokadę rachunków bankowych,
- ograniczenie dostępu do środków,
- utratę płynności,
- problemy z kontrahentami,
- utrudnienia w finansowaniu (np. kredyty, leasing).
Dlatego warto reagować natychmiast i walczyć o jego uchylenie.
Ustanie zabezpieczenia
Decyzja o zabezpieczeniu wygasa:
- po upływie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego,
- z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego lub decyzji określającej wysokość odsetek za zwłokę, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w opłacaniu zaliczek po upływie roku podatkowego (art. 53a Ordynacji podatkowej),
- z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zwrotu podatku,
- z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej płatników lub inkasentów z tytułu wynagrodzenia pobranego nienależnie lub w wysokości większej od należnej.
Jak się bronić?
W przypadku wydania decyzji zabezpieczającej podatnik ma kilka narzędzi obrony, z których warto skorzystać.
- Odwołanie od decyzji – podatnik ma tylko 14 dni.
Najczęściej zarzuca się:
- brak konkretnych przesłanek do zastosowania zabezpieczenia,
- brak analizy majątku,
- brak wykazania ryzyka niewykonania zobowiązania podatkowego.
- Wniosek o ograniczenie zabezpieczenia – np. zamiast hipoteki na całą nieruchomość, organ może zabezpieczyć mniejszą kwotę.
- Wniosek o zastąpienie zabezpieczenia – np. gwarancją bankową, ubezpieczeniową lub depozytem.
- Kontrola legalności działań organu – organ musi wykazać realną, a nie hipotetyczną obawę niewykonania zobowiązania – analiza przesłanek wykazywanych w orzecznictwie potwierdzających istnienie „uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania”.
Podsumowanie
Zabezpieczenie wykonania zobowiązania to jeden z najsilniejszych środków, jakie może zastosować organ podatkowy – często jeszcze przed wydaniem decyzji wymiarowej, mający realny wpływ na sytuację finansową podatnika. Celem jest zagwarantowanie, że podatek zostanie zapłacony, gdy stanie się wymagalny.
W przypadku wydania przez organ decyzji zabezpieczającej, konieczne jest zatem przeanalizowanie sytuacji majątkowej podatnika, w celu ustalenia, czy rzeczywiście zachodzi dysproporcja pomiędzy majątkiem podatnika a przybliżoną kwotą ewentualnej zaległości podatkowej, a w konsekwencji istnieje realna obawa niewykonania zobowiązania.
W związku z powyższym w przypadku otrzymania decyzji zabezpieczającej kluczowy będzie szybki kontakt z doradcą podatkowym, który zbada, czy doszło do spełnienia przesłanek pozwalających na dokonanie zabezpieczenia majątku podatnika, a także zaoferuje wsparcie w zakresie środków zaskarżenia, aby przeciwstawić się ingerencji organu podatkowego w majątek podatnika. Często bowiem organy podatkowe wykorzystują instytucję zabezpieczenia instrumentalnie, a zatem możliwe jest uchylenie takiej decyzji.
Zachęcamy do kontaktu z naszym Zespołem Tax Litigation, który zapewni Państwu wsparcie w analizie oraz przygotowaniu odpowiedniej strategii w przypadku otrzymania decyzji zabezpieczającej.
AUTORZY WPISU
E: magdalena.keska-nowicka@pl.Andersen.com
T: +48 570 287 267
E: mikolaj.gawor@pl.andersen.com
T: +48 881 823 172