Blog

Na celowniku fiskusa. Część XI Sankcja VAT – kiedy powstaje, ile wynosi i jak się przed nią bronić?

Dodatkowe zobowiązanie w VAT, potocznie nazywane jako sankcja VAT, to jeden z najpoważniejszych mechanizmów wykorzystywanych przez fiskusa w celu zwiększenia skuteczności w walce z nieprawidłowościami w rozliczeniach VAT. Jeśli zatem przedsiębiorca popełni błąd lub nadużycie, może zostać obciążony dodatkowym zobowiązaniem podatkowym. W kolejnym wpisie z cyklu „Na celowniku fiskusa” przedstawiamy kluczowe informacje dotyczące nałożenia na podatnika sankcji VAT.   

Przesłanki nałożenia sankcji VAT

Organ może nałożyć sankcję w VAT jeśli stwierdzi, że podatnik: 

• w deklaracji VAT zadeklarował niższą kwotę podatku należnego niż należna w rzeczywistości, albo 

• zadeklarował zbyt dużą kwotę podatku naliczonego do zwrotu lub odliczenia, 

• wykazał zawyżony zwrot podatku albo nadwyżkę podatku naliczonego, albo przeniesienie nadwyżki na kolejne okresy, 

• nie złożył deklaracji albo nie zapłacił należnego VAT. 

Innymi słowy: sankcja dotyczy zarówno zaniżenia podatku należnego, jak i zawyżenia podatku naliczonego albo zwrotu. 

Wysokość sankcji

Do 2023 roku wielkość sankcji miała charakter stały. Obecnie wysokość sankcji uzależniona jest od okoliczności sprawy i wynosi odpowiednio do 30%, do 20% lub do 15% kwoty zaniżonego podatku należnego lub zawyżonej nadwyżki do zwrotu/odliczenia. 

Ustawa przewiduje trzy podstawowe poziomy sankcji oraz jedną sankcję szczególną. 

Sankcja do 30%

To sankcja podstawowa, stosowana, gdy podatnik: 

• zaniżył zobowiązanie, 

• zawyżył zwrot lub nadwyżkę, 
• nie złożył deklaracji i nie zapłacił podatku.

Sankcja do 20%

Obniżona sankcja stosowana jest, gdy podatnik: 

• złoży korektę deklaracji uwzględniającą stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości oraz wpłaci podatek lub zwróci zawyżony zwrot najpóźniej w dniu złożenia korekty – w przypadku, gdy podatnik złożył deklarację, ale w wyniku kontroli zidentyfikowano nieprawidłowości, 

• w wyniku kontroli złoży deklarację i zapłaci należny VAT – w przypadku deklaracja nie została uprzednio w ogóle złożona. 

Sankcja do 15%

Dodatkowa ulga dla podatników, którzy złożą deklarację lub korektę w trybie przewidzianym dla kontroli celno-skarbowej i zapłacą zaległość najpóźniej w tym dniu. 

Sankcja 100%

To sankcja o charakterze „antykaruzelowym”. Stosuje się ją wyłącznie, gdy nieprawidłowość dotyczy odliczenia podatku naliczonego z faktury: 

• wystawionej przez podmiot nieistniejący, 

• dokumentującej czynności niedokonane, 

• zawierającej kwoty niezgodne z rzeczywistością, 

• potwierdzającej czynności sprzeczne prawem, mające na celu jego obejście lub mające charakter pozorny. 

Nieprawidłowość musi wynikać z celowego działania podatnika lub kontrahenta, o którym podatnik wiedział. 

Obowiązek miarkowania sankcji

Organ nie może sankcji stosować automatycznie ani też ustalić jej w maksymalnej wysokości bez analizy indywidualnej sprawy. Przy ustalaniu wysokości sankcji organ musi uwzględnić: 

• Okoliczności powstania nieprawidłowości, 

• Rodzaj i stopień naruszenia obowiązków podatnika, 

• Rodzaj, stopień i częstotliwość wcześniejszych nieprawidłowości, 

• Kwotę stwierdzonych nieprawidłowości, 

• Działania naprawcze podjęte przez podatnika po wykryciu błędu. 

Miarkowanie oznacza, że organ musi dostosować sankcję do skali uchybień, winy lub jej braku, zachowania podatnika (dochowania należytej staranności) oraz ryzyka uszczuplenia budżetu. W wielu sprawach może to prowadzić do obniżenia sankcji nawet do poziomu symbolicznego, a w niektórych – do jej niestosowania (np. błędy rachunkowe). 

Okoliczności wyłączające stosowanie sankcji

Dodatkowa sankcja VAT nie jest stosowana m.in.: 

• wobec osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność karną skarbową, 

• gdy podatnik złożył korektę deklaracji lub zaległą deklarację i zapłacił należny podatek wraz z odsetkami przed dniem wszczęcia kontroli, 

• przy drobnych nieprawidłowościach wynikających z oczywistej pomyłki, której podatnik niezwłocznie zapobiegł. 

Na co zwrócić uwagę?

Organy podatkowe często automatycznie ustalają sankcję VAT bez analizy okoliczności łagodzących lub całkowicie wyłączających jej stosowanie. W związku z powyższym, w przypadku czynności organu podatkowego, których rezultatem może być nałożenie sankcji VAT, kluczowe jest aby zwrócić uwagę na następujące okoliczności: 

1. Termin złożenia korekty – korekta złożona przed wszczęciem kontroli całkowicie wyłącza sankcję. Korekta złożona po kontroli, z zapłatą zaległości, obniża sankcję do 20% lub 15%. 
2. Charakter błędu – nie każdy błąd podlega sankcji np. oczywiste omyłki, błędy rachunkowe. 
3. Zachowanie podatnika po wykryciu nieprawidłowości – to element miarkowania sankcji, szybkie działanie, korekta i zapłata zaległości – realnie obniżają wysokość sankcji. 
4. Czy doszło do działania celowego – celowość działania otwiera drogę do nałożenia sankcji w wysokości 100%, dlatego warto udokumentować, że podatnik działał w dobrej wierze i dochował należytej staranności – szczególnie przy transakcjach z nowymi kontrahentami. 
5. Historia wcześniejszych błędów – częstotliwość i powtarzalność nieprawidłowości wpływa na wysokość sankcji. Każdy kolejny błąd zwiększa ryzyko. 
6. Czy naruszenie rzeczywiście uszczupliło budżet – wysokość sankcji powinna być proporcjonalna do kwoty błędu. Duże kwoty z reguły oznaczają większe sankcje. 
7. Kompletność dokumentacji – w przypadku sporów dotyczących nałożenia sankcji VAT liczą się: dowody transakcji, komunikacja z kontrahentem oraz dokumenty magazynowe i transportowe – wszelka dokumentacja potwierdzająca dochowanie przez podatnika należytej staranności. Brak dokumentów utrudnia obronę przed sankcją. 

Sankcje VAT to obszar, w którym każdy szczegół ma znaczenie – termin korekty, skala błędu, jakość dokumentacji czy sposób wyjaśnień kierowanych do organu. Dlatego, jeśli pojawiają się jakiekolwiek wątpliwości, warto skorzystać ze wsparcia doradców podatkowych, którzy mogą:  

• przeanalizować ryzyko sankcji,  

• zweryfikować rozliczenia i składane pliki JPK_VAT,  

• przygotować skuteczną korektę,  

• pomóc w kontaktach z urzędem,  

• opracować skuteczną strategię obrony, która może doprowadzić do miarkowania sankcji.  

Z dobrze poprowadzonym postępowaniem możliwe jest znaczące ograniczenie ryzyka sankcji – a często całkowite jej uniknięcie.  

Jeśli w stosunku do Państwa prowadzone są czynności sprawdzające lub kontrola podatkowa – warto już teraz przygotować strategię działania. Zespół Andersen służy wsparciem – zarówno w postępowaniu przed organami, jak i na etapie oceny ryzyka.

W przypadku pytań zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem Tax Litigation. 

AUTORZY WPISU

Magdalena Kęska-Nowicka Manager, Katowice

E: magdalena.keska-nowicka@pl.Andersen.com
T: +48 570 287 267

Mikołaj Gawor Senior Associate, Katowice

E: mikolaj.gawor@pl.andersen.com
T: +48 881 823 172