Newsletter

Kolejna propozycja zmian w zakresie uprawnień PIP

W piątek, 30 stycznia 2026 r., pojawiła się kolejna wersja projektu zmian do ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która ma wprowadzić możliwość reklasyfikacji umów cywilnoprawnych decyzją administracyjną autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Pierwotny projekt spotkał się z licznymi głosami sprzeciwu ze strony biznesu i innych resortów, jednak pomimo wcześniejszych zapowiedzi zakończenia prac nad projektem ze strony rządu, temat ponownie został objęty procesem legislacyjnym.

Przypomnijmy, że reforma Państwowej Inspekcji Pracy stanowi jeden z kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy, który miał wejść w życie już 1 stycznia 2026 r.

Zapraszamy Państwa do zapoznania się z krótkim podsumowaniem, w którym przedstawimy propozycje zmian oraz postaramy się wskazać co uchwalenie ustawy w aktualnym brzmieniu oznacza w praktyce dla pracodawców.

Zakres regulacji

Głównym celem ustawy pozostaje kwestia ograniczenia praktyki zawierania umów cywilnoprawnych (zlecenia, B2B) w okolicznościach świadczących o istnieniu stosunku pracy. W nowej wersji projektu nadal zawarte są kluczowe elementy poprzedniej wersji:

• uprawnienia PIP do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę („decyzja przekształceniowa”),
• wymianę danych między PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych („ZUS”) i Krajową Administracją Państwową („KAS”) na potrzeby kontroli,
• wprowadzenie zdalnych kontroli PIP,
• dwukrotne zwiększenie maksymalnej grzywny (do 5 000 zł) jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym,
• dwukrotne podwyższenie kar grzywny przewidzianych w Kodeksie pracy – odpowiednio do wysokości od 2 000 zł do 60 000 zł (dla czynów obecnie zagrożonych karą od 1 000 zł do 30 000 zł) i od 3 000 zł do 90 000 zł (dla czynów obecnie zagrożonych karą od 1 500 zł do 45 000 zł).

Dodatkowo, nowy projekt ustawy przewiduje:

• wprowadzenie „polecenia usunięcia naruszeń” dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub faktycznego świadczenia pracy przez osobę za wynagrodzeniem w warunkach umowy o pracę, która poprzedza decyzję przekształceniową, a którego niewykonanie uprawnia PIP do wydania takiej decyzji,
• zniesienie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji oraz skutek decyzji na przyszłość – wydana decyzja będzie jednak nadal odnosić skutek od dnia wydania, a jej egzekwowalność została wyłącznie odsunięta w czasie do uprawomocnienia się decyzji lub wydania wyroku w sprawie,
• wprowadzenie możliwości pozyskania interpretacji indywidualnej w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi umowę o pracę,
• wprowadzenie zabezpieczenia w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy albo w sprawie odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy polegającego na tym, że umowa cywilnoprawna w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy dotyczących powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę,
• możliwość wniesienia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy przez okręgowego inspektora pracy w szczególności, gdy zachodzi konieczność ustalenia istnienia stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją.

Skutki dla pracodawców

Kluczowym zarzutem w stosunku do pierwotnego projektu zmian była automatyzacja decyzji przekształceniowej połączona z jej natychmiastową wykonalnością, które doprowadzały do sytuacji natychmiastowego przekształcenia stosunku łączącego strony w stosunek pracy oraz obciążały pracodawców obowiązkami w zakresie prawa pracy, podatkowym oraz składkowym za okres przeszły i przyszły zgodnie z indywidualnymi ustaleniami inspektora pracy.

Aktualna propozycja zmian przewiduje złagodzenie powyższego podejścia. Z jednej strony ograniczono czasowy efekt wydawanych przez inspektora decyzji – co do zasady, za datę zawarcia umowy o pracę uznaje się datę wydania decyzji, a w przypadku konieczności ustalenia istnienia stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją wymagane jest orzeczenie sądu. Dodatkowo wprowadzono system usunięcia naruszeń przez zatrudniającego po wydaniu polecenia przez inspektora pracy, do którego kontrolowany może się zastosować. Poprzedzenie wydania decyzji przekształceniowej poleceniem usunięcia naruszeń ma służyć „złagodzeniu” rygorów samego postępowania oraz zapobieżeniu negatywnych konsekwencji, jakie mogłyby wyniknąć z wydania decyzji przez inspektora pracy.

Od momentu uprawomocnienia się decyzji przekształceniowej pracodawca będzie zobowiązany do uiszczania zaliczek PIT oraz składek na ubezpieczenia społeczne od Pracownika.

Jednocześnie, w przypadku wniesienia powództwa przez inspektora pracy w celu ustalenia istnienia stosunku pracy we wcześniejszym okresie prawomocne potwierdzenie, że między stronami umowy cywilnoprawnej istniał stosunek pracy wiąże się z obowiązkiem:

• uiszczenia zaległych zaliczek PIT wraz z odsetkami,
• uiszczenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami,
• dokonania korekty w zakresie deklaracji VAT w związku z odliczeniem VAT naliczonego w zakresie nabytych usług (dla umów B2B).

Dodatkowo, od dnia wydania decyzji przekształceniowej pracownikowi zaczną przysługiwać prawa pracownicze, niewykonywane w ramach umowy B2B lub umowy zlecenia, np. urlop wypoczynkowy czy wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, itd. Stosunek pracy takiej osoby będzie też objęty ochroną w związku z udzielonym zabezpieczeniem.

Ponadto, w przypadku wniesienia odwołania od wydanej decyzji lub wniesienia powództwa przez inspektora pracy w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy sąd automatycznie udziela zabezpieczenia polegającego na tym, że umowa w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy dotyczących powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Tym samym przedsiębiorca (zleceniodawca) nie będzie mógł skorzystać np. z przepisów kodeksu cywilnego o wypowiedzeniu umowy, natomiast zleceniobiorca (pracownik) nie będzie w swoich prawach do rozwiązania umowy w trybie przepisów kodeksu cywilnego ograniczony. W praktyce zabezpieczenie ograniczy swobodne rozwiązanie umowy jedynie przez zatrudniającego i zobowiąże do stosowania m.in. takich przepisów jak:

• obowiązek konsultacji zamiaru rozwiązania umowy o pracę ze związkami zawodowymi,
• ochronę przed wypowiedzeniem w okresie nieobecności lub w wieku przedemerytalnym,
• obowiązek stosowania okresu wypowiedzenia właściwych dla umowy o pracę,
• zobowiązanie do uzasadnienia dokonywanego wypowiedzenia w sposób jasny i precyzyjny dla pracownika,
• obowiązek dokonania wypowiedzenia na piśmie oraz pouczenia o prawie do odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy.

Zwarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z Kodeksem pracy powinna być zawarta umowa
o pracę zgodnie z projektowanymi zmianami byłaby również zagrożone karą grzywny od 2 000 zł do 60 000 zł nakładanej na osoby działające w imieniu pracodawcy.

Jak przygotować się do nadchodzących zmian

W oczekiwaniu na nowe regulacje już teraz warto dokonać przeglądu zawartych umów cywilnoprawnych pod kątem ryzyka reklasyfikacji.

W ramach naszego wsparcia oferujemy:

• weryfikację zawartych umów cywilnoprawnych i praktyki ich wykonywania pod kątem ryzyka reklasyfikacji,
• weryfikację obowiązujących regulacji wewnętrznych w zakresie benefitów o charakterze pracowniczym przyznawanych współpracownikom,
• kompleksowe wsparcie w zakresie wdrożenia zmian zmniejszających ryzyko reklasyfikacji
  z uwzględnieniem przepisów prawa pracy, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz ubezpieczeń społecznych.

Zachęcamy do kontaktu z ekspertami Andersen, którzy udzielą wsparcia w procesie adaptacji do wprowadzanych rozwiązań i pomocy w przygotowaniu odpowiednich dokumentów i procedur wewnętrznych.

KONTAKT

Tadeusz Komosa Partner, Warszawa

E: tadeusz.komosa@pl.Andersen.com
T: +48 22 690 08 88
M: +48 601 260 861

Magdalena Patryas Partner, Katowice

E: magdalena.patryas@pl.Andersen.com
T: +48 32 731 68 84
M: +48 502 392 419

Magdalena Kuczyńska Senior Associate, Warszawa

E: magdalena.kuczynska@pl.Andersen.com
T: +48 22 690 08 88